Τρίτη, 25 Νοεμβρίου 2014

Βυζαντινά - Μεταβυζαντινά Μουσεία στον Δήμο Θέρμου

Μονή Παναγίας Μυρτιδιώτισσας
Στην διαδρομή Αγρίνιο – Θέρμο εκεί όπου ο δρόμος αφήνει τη λίμνη είναι χτισμένο το Μοναστήρι της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας. Είναι ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Ελλάδας.
Το σημερινό ιερό είναι ο παλαιότερος ναΐσκος του 11ου αιώνα. Στα δυτικά του προσκολλήθηκε το 16ο αι. ο νεώτερος σταυροειδής ναός που επεκτάθηκε με προσθήκη νάρθηκα το 17ο αι. Ο ναός είναι κατάγραφος από τοιχογραφίες του 12ου  ή 13ου αι. του1491, του 1539 και του 1712. Παλαιότερη παράσταση είναι αυτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου που χρονολογείται τον 12ο ή 13ο αιώνα. Η καμάρα και η αψίδα του σημερινού ναού ιστορήθηκαν το 1491, από τον περίφημο ζωγράφο Διγενή Ξένο.
 








Σύμπλεγμα ναών Αγίας Σοφίας
 Στην ανατολική πλευρά της Αγίας Σοφίας, στο κοιμητήριο του χωριού υπάρχει ένα σύμπλεγμα τριών βυζαντινών ναών του 13ου αιώνα. Οι δίδυμοι ναοί Ταξιαρχών   και του Αγίου Νικολάου, καθώς και ο ερειπωμένος ναός της Αγίας Σοφίας (30 μ. βορειότερα) κτίσθηκαν κατά τη διάρκεια της Ηγεμονίας του Θωμά Νικηφόρου Αγγέλου (1296) από τη μητέρα του Άννα Κατακουζηνή. Τα μνημεία αυτά παρουσιάζουν μέγιστο ενδιαφέρον για την αρχιτεκτονική τους δομή (τρίπλευρη ορθογωνισμένη αψίδα-δίβολα παράθυρα με πλίνθινα ημικυκλικά τόξα), το οικοδομικό υλικό που χρησιμοποιήθηκε (ογκόλιθοι προερχόμενοι από το Ιερό της «Ηγεμόνης Αρτέμιδος», και τις αρχαίες   και βυζαντινές επιγραφές (επιγραφή ρωμαϊκής εποχής 2ου αι. μ.Χ. εντοιχισμένη στο νότιο τοίχο του Αγ. Νικολάου).


Μονή Φωτμού

«ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΦΩΤΜΟΥ ΑΙΤΩΛΙΑΣ – Ένα λησμονημένο μοναστήρι του 16ου αιώνα στην Τριχωνίδα» είναι ο τίτλος του νέου βιβλίου της Φιλολόγου, Γυμνασιάρχου και Δρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας κας Μαρίας Σκαβάρα που εξέδωσε η Ιερά Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας.
Μέσα από τις σελίδες του αναδεικνύεται η παρουσία και η προσφορά των Ιερών Μονών στην ιστορική πορεία του Ελληνισμού και ιδιαίτερα κατά τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Παράλληλα με τα μεγάλα μοναστικά κέντρα ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας, με την πολύτιμη και μοναδική προσφορά τους συνυπάρχει και ένα πλήθος μικρών και ταπεινών μονών, των οποίων την ύπαρξη πολλές φορές είναι πιθανόν να αγνοούμε. Στενή σχέση και διασύνδεση των χριστιανών με τα μοναστήρια τους εντοπίζεται και στην Αιτωλία, ιδιαίτερα κατά τους αλγεινούς χρόνους της τουρκοκρατίας. Η πλησιέστερη μονή υπήρξε το μόνο και αληθινό καταφύγιο πολλών κατοίκων για θρησκευτική και εθνική επιβίωση.
Παλλάδιο πίστεως και εστία πνευματικού και εθνικού ανεφοδιασμού των κατοίκων της περιοχής αποτέλεσε και η Ιερά Μονή Φωτμού Αιτωλίας. Το μοναστήρι αυτό της Τριχωνίδας αριθμεί ζωή ορισμένων εκατοντάδων ετών, τουλάχιστον από τον 16ο αιώνα και εξής, σύμφωνα με την επιγραφική επιβεβαίωση (1589). Η πολυκύμαντη ζωή της Μονής Φωτμού ταυτίζεται με τη διαχρονική παρουσία των μεγαλυτέρων γειτονικών μονών στη Δυτική Στερεά Ελλάδα, της Μονής Μυρτιάς (12ος αι.) και της Μονής Προδρόμου Δερβέκιστας (τέλη 15ου αι.). Η ενότητα αυτή τεκμηριώνεται στα έτη 1780-1834, όπου ο ιερομόναχος Αμβρόσιος διετέλεσε ηγούμενος της Μονής Προδρόμου στη Δερβέκιστα, ενώ συγχρόνως υπήρξε και ηγούμενος των Μονών Μυρτιάς και Φωτμού, τουλάχιστον από το 1826.
Η Μονή Φωτμού βρίσκεται στα ΒΑ της λίμνης Τριχωνίδας κοντά στην όχθη, σε απόσταση δύο χιλιομέτρων από το Πετροχώρι Θέρμου του Δήμου Παμφίας στην Αιτωλία. Μία άλλη πρόσβαση επιτυγχάνεται από παραλίμνιο δρόμο, συνέχεια από τα Λουτρά της Κάτω Μυρτιάς, στην επαρχία Τριχωνίδας.
Η λαϊκή ονομασία Μονή του Φωτμού (πιθανότατα παρετυμολογία εκ του «Φωτεινός →Φωτ’νός →Φωτμός →Φωτμού») σχετίζεται με το φως εκ της θέσης του ή με το όνομα κάποιου Φωτεινού ή με ανάλογο τοπωνύμιο. Στην κτητορική επιγραφή αναγράφεται ότι η Μονή αφιερώνεται στην Περίβλεπτο Θεοτόκο και τιμάται το Γενέσιο της Παναγίας, στις 8 Σεπτεμβρίου.
Οι ζωγράφοι της Μονής Μιχαήλ και Κώστας ανήκουν στα πρώτα μετακινούμενα οικογενειακά συνεργεία που προέρχονται από το Λινοτόπι Καστοριάς, ένα κατεστραμμένο από τα τέλη του 18ου αιώνα βλαχοχώρι του Γράμμου. Η Καστοριά ανέδειξε ομάδες ζωγράφων με κοινό εργαστήρι, ήδη από το τέλος του 15ου αιώνα. Οι Λινοτοπίτες ζωγράφοι ήταν επαγγελματίες λαϊκοί ζωγράφοι, οι οποίοι κατά τους θερινούς μήνες αναλάμβαναν εργασίες οπουδήποτε τους καλούσαν να δουλέψουν. Υπήρξαν φορείς μιας πλούσιας καλλιτεχνικής κληρονομιάς, εμπνέονται από την παράδοση της περιοχής της Καστοριάς, αλλά και από τη ζωγραφική της σχολής της ΒΔυτικής Ελλάδας.
Η Μονή Φωτμού σήμερα είναι ένα βουβό, ερημικό αλλά ζωντανό μνημείο, φορτωμένο με ιστορικές μνήμες και ας παραμένει όρθιο μόνο το καθολικό και το διαβατικό. Στο ιστορικό αυτό καθολικό της Μονής σήμερα, τουλάχιστον μία φορά το χρόνο τελείται η Θεία Λειτουργία στο ιερό θυσιαστήριο που υπέστη τα πάνδεινα από την καταλυτική επίδραση του χρόνου, αλλά και του «βέβηλου» ανθρώπου.
Σπήλαιο Παναγίας Ελεούσας
Στην Άνω Μυρτιά βρίσκεται το σπήλαιο της Παναγίας Ελεούσας που προβάλλει στην άκρη του βράχου με θέα τον κάμπο και την λίμνη. Τα δύο μικρά σπήλαια μέσα στο βράχο δημιουργούν ένα είδος δίκοχου δίκλινου ναού.
Παρουσιάζει ενδιαφέρον για το σχήμα του, τις αξιόλογες τοιχογραφίες (τέσσερις που χρονολογούνται στο πρώτο μισό του 15ου αιώνα), μια επιγραφή και για ένα μικρό πτυχωτό κιονόκρανο.
 
Μονή Καταφυγίου
Στο χαμηλότερο σημείο μεγάλης χαράδρας μεταξύ των οικισμών Ταξιάρχη   και Δρυμώνα βρίσκεται το μικρό καθολικό παλαιού Μοναστηριού γνωστού ως «Καταφύγι» αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Αναφέρεται ότι ασκήτεψε εκεί ο Άγιος Κάλλιστος ο Καταφυγιώτης που πατριάρχευσε το 1937 στην Κων/πολη και στον οποίο αποδίδονται πολλά από τα «μυστικά» κεφάλαια της φιλοκαλίας. Στη σημερινή του μορφή δεν είναι παλιότερο του 17ου αιώνα. Το καθολικό του είναι κατάγραφο με τοιχογραφίες του πρώτου μισού του 18ου αιώνα.


Μονή Ιωάννου Προδρόμου
Στην Ανάληψη μέσα σ’ ένα πολύ όμορφο φυσικό περιβάλλον βρίσκεται κτισμένη η Μονή του Ιωάννη του Προδρόμου. Σύμφωνα με πατριαρχικό σιγίλιο χρονολογείται τον 12ο αι. Εκεί μόνασε ο Άγιος Ιάκωβος ο Νεομάρτυρας. Ο ναός είναι σταυρεπίστεγος με τρούλο και καμάρες. Η σημερινή του μορφή ανάγεται στο 1802. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το ξυλόγλυπτο τέμπλο (1811) και ένα αργυρεπένδυτο Ευαγγέλιο του 1697 που διασώθηκε από την πλούσια βιβλιοθήκη του. Κοντά στη Μονή υπάρχει η κρήνη του Μοναστηριού (1802) δωρεά του κλέφτη Βουνόρτα. Τα τελευταία χρόνια έγινε από το Υπουργείο Πολιτισμού αναστήλωση και διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου καθιστώντας το ένα μνημείο που αξίζει να επισκεφθεί κανείς.
 
Μονή Αγίας Παρασκευής Μάνδρας – Κέρινα ομοιώματα

Λίγο έξω από το Θέρμο, στο χωριό Μάνδρα, βρίσκεται το Μοναστήρι της Αγιάς Παρασκευής.

Στον οικισμό Μάνδρα του Θέρμου βρίσκεται το Μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής. Η ντόπια παράδοση τοποθετεί την ίδρυση του Μοναστηριού τον 16ο αιώνα. Δύο χρονολογημένες εικόνες του τέμπλου έχουν ένδειξη το 1711. Το σημερινό καθολικό χτίσθηκε το 1831 μετά την καταστροφή από τους Τούρκους το 1825. Στο χώρο του μοναστηριού υπάρχει υπόγειο «Κρυφό Σχολειό», όπου τοποθετήθηκε πολύ ενδιαφέρουσα αναπαράσταση με κέρινα ομοιώματα.