Παρασκευή, 29 Ιουνίου 2012

Τρέχει σε κύκλους η Ευρώπη


Σε φιάσκο κινδυνεύει να καταλήξει η Σύνοδος Κορυφής, καθώς για μια ακόμη φορά θα απουσιάζει η οριστική λύση για την  κρίση χρέους, την οποία υπόσχονται από καιρό οι Eυρωπαίοι ηγέτες. Η γεφύρωση της γαλλικής «πολιτικής της αλληλεγγύης» με την «πολιτική της λιτότητας» που προωθεί το Βερολίνο είναι το κλειδί για να υπάρξουν αποτελέσματα στη Σύνοδο Κορυφής.
Ωστόσο η Ανγκελα Μέρκελ δεν είναι διατεθειμένη να υποχωρήσει σε δύο από τα βασικά αιτήματα του Παρισιού, όπως είναι η έκδοση ευρωομολόγων και η πανευρωπαϊκή εγγύηση των καταθέσεων. Η γερμανίδα καγκελάριος παραμένει σταθερή στην ανάγκη να γίνουν συγκεκριμένα βήματα προς στενότερη πολιτική ολοκλήρωση πριν γίνουν βήματα όπως τα ευρωομόλογα.
Υπό αυτών των συνθηκών στις αγορές επικρατεί σκηνικό αβεβαιότητας, με τους αναλυτές να προειδοποιούν πως αν οι ευρωπαίοι συνεχίσουν τις ανόητες κοκορομαχίες τους, τότε το επενδυτικό κλίμα θα επιδεινωθεί σημαντικά. Και θα είναι θέμα χρόνου η μετάδοση της κρίσης από τις περιφερειακές χώρες στον πυρήνα της Ευρωζώνης και στην παγκόσμια οικονομία.
Δύο στόχους έχει ακολουθήσει μέχρι τώρα η Ευρωζώνη στην προσπάθεια αντιμετώπισης της κρίσης του χρέους των περιφερειακών χωρών. Κατ’ αρχάς, πυροσβεστικά, μέσω προσωρινών πιστώσεων από το μηχανισμό στήριξης, προσπαθεί να αποτρέψει την άμεση κατάρρευση των χωρών οι οποίες βρίσκονται στο χείλος του γκρεμού, όπως η Ισπανία αλλά και η Ιταλία. Ο δεύτερος στόχος, μακροπρόθεσμος, είναι να αποτρέψει μελλοντικές κρίσεις με την εφαρμογή στο σύνολο της Ευρωζώνης του «γερμανικού» μοντέλου δημοσιονομικής πειθαρχίας. Στα χαρτιά, όπως και στις ατέρμονες συζητήσεις των Ευρωπαίων ηγετών, οι δύο στόχοι φαίνονται ικανοί να αντιμετωπίσουν την κρίση. Η πραγματικότητα όμως δίνει μια διαφορετική εικόνα και οι αγορές δεν έχουν πειστεί, προς μεγάλη απογοήτευση των Ευρωπαίων ηγετών.Τα spreads των ισπανικών και των ιταλικών ομολόγων βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά, ενώ τα συμβόλαια για την προστασία από χρεοκοπία των δύο χωρών έχουν πάρει την ανιούσα.
Στην πράξη, το πρόβλημα στο οποίο προσκρούει η προσπάθεια αντιμετώπισης της κρίσης η σκληρή στάση της Γερμανίας, η οποία επιμένει στο δόγμα της λιτότητας. Το Βερολίνο δηλώνει πως πρέπει οι οικονομίες να παράγουν σημαντικά πρωτογενή πλεονάσματα, ώστε να μπορέσει να εξυπηρετήσουν το χρέος. Σίγουρα επιθυμητός ο στόχος αυτός, όμως σχεδόν αδύνατος όταν η οικονομία βρίσκεται σε βαθιά και πρωτόγνωρη ύφεση, ενώ δοκιμάζονται τα όρια αντοχής της κοινωνίας. Και αυτό δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Το ίδιο ισχύει και για την Ιρλανδία, την Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ιταλία. Και μπορεί εσχάτως η Μέρκελ να έβαλε στην ατζέντα της τη λέξη ανάπτυξη, εν τούτοις η Σιδηρά Κυρία της Ευρώπης θέλει τώρα να επιβάλλει σε όλες τις χώρες μια ανάπτυξη αλά γερμανικά. Το Βερολίνο δεν είναι βέβαια διατεθειμένο να βάλει το χέρι στην τσέπη, για να πληρώσει μέτρα και δράσεις που θα τονώσουν την οικονομική δραστηριότητα. Η ανάπτυξη θα έρθει μέσω μεταρρυθμίσεων, που θα βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα, έχει ξεκαθαρίσει η Μέρκελ. Το συμπέρασμα είναι ότι έχει κατά νου το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων που εφάρμοσε ο προκάτοχός της, Γκέρχαρντ Σρέντερ.
Η λεγόμενη «Ατζέντα 2010» έθεσε τις βάσεις του οικονομικού θαύματος της Γερμανίας, μετατρέποντας τον άλλοτε «μεγάλο ασθενή» της Ευρώπης σε ατμομηχανή της. Είχε, όμως, βαρύ κόστος, το οποίο οι Γερμανοί εργαζόμενοι πληρώνουν έως σήμερα. Παρότι οι επιχειρήσεις περνούν ίσως την καλύτερη περίοδο στην ιστορία τους, πολλοί υπάλληλοί τους κερδίζουν σήμερα λιγότερα από όσα πριν από δέκα χρόνια.
Σχεδόν 1,5 εκατομμύριο είναι εκείνοι που ενώ εργάζονται, εξαρτώνται από το επίδομα της πρόνοιας, για να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία οι γερμανικές εξαγωγές σημείωσαν νέο ρεκόρ. Και αυτό, την ώρα που η υπόλοιπη Ευρωζώνη είτε έχει ήδη βυθιστεί σε ύφεση είτε έχει παγιδευτεί στη στασιμότητα. Το γερμανικό οικονομικό θαύμα είναι εμφανές σε όλα τα στατιστικά στοιχεία. Ο αριθμός των απασχολούμενων άγγιξε το 2011 νέο υψηλό, ενώ τον Απρίλιο, οι άνεργοι μειώθηκαν κάτω από το ψυχολογικό φράγμα των 3 εκατ., κάτι που είχε να συμβεί από το 1992. Όλα αυτά, την ώρα που Ελλάδα και Ισπανία μαστίζονται από ποσοστά ανεργίας υψηλότερα του 20%.
Όπως φαίνεται, η Γερμανίδα καγκελάριος δεν θα δεχτεί μέτρα τόνωσης της ανάπτυξης που επιβαρύνουν τα ελλείμματα και τα χρέη, αλλά κινήσεις για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, μέσω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Αυτό που είναι πιθανό είναι οι ευρωπαίοι να αποφασίσουν μερική χαλάρωση του ζουρλομανδύα της λιτότητας. Βλέποντας ότι η πολιτική της λιτότητας δεν οδηγεί στη βελτίωση, αλλά στην επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών, και με δεδομένες τις κοινωνικές και πολιτικές αντιδράσεις που δεν μπορούν πια να αγνοηθούν, η Ευρώπη αναγκάζεται να αναθεωρήσει τις απαιτήσεις της γύρω από τη δημοσιονομική προσαρμογή. Σύμφωνα με τις τελευταίες ενδείξεις, εξετάζει να υπαναχωρήσει από την απαίτηση της μείωσης όλων των ελλειμμάτων στο 3% του ΑΕΠ το 2013.
Οι Ευρωπαίοι αναγκάζονται να «πειράξουν» το αρχικό τους σχέδιο, αλλά αρνούνται να το εγκαταλείψουν εντελώς. Ο στόχος για ελλείμματα έως 3% το 2013 είχε τεθεί το 2009. Τότε, ηκυρίαρχη άποψη που επικρατούσε στην Ευρώπη ήταν ότι οι οικονομίες θα έβγαιναν από την κρίση το 2011. Ο σχεδιασμός έδινε στις κυβερνήσεις και δύο χρόνια περιθώριο για να «συμμαζέψουν» τα δημόσια οικονομικά τους. Όμως, τίποτα από αυτά δεν επιβεβαιώθηκε. Ολόκληρη η Ευρωζώνη βρίσκεται στα πρόθυρα της ύφεσης –αρκετές από τις οικονομίες της έχουν ήδη περάσει τη διαχωριστική γραμμή- και η ανεργία βρίσκεται στα υψηλότερα επίπεδα όλων των εποχών. Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, τα μέτρα λιτότητας μοιάζουν όχι μόνο με οικονομική αλλά και με πολιτική αυτοκτονία.
Η Ισπανία, για παράδειγμα, καλείται να μειώσει το έλλειμμά της κατά 5,5 ποσοστιαίες μονάδες στα επόμενα δύο χρόνια. Με την ανεργία στο 27% και την οικονομία της σε ύφεση, η επίτευξη του στόχου θα απαιτήσει Ηράκλειες προσπάθειες. Αλλά ίσως ακόμα και αυτό να μην αποδειχθεί αρκετό.
Η γαλλική οικονομία μετά βίας αναπτύσσεται, και όμως, το Παρίσι καλείται να μειώσει το έλλειμμά του από τα επίπεδα του 5,2%.
Στην Ολλανδία, το έλλειμμα θα διαμορφωθεί στο 4,6% το 2013, αρκετά υψηλότερα από το στόχο του 3%, χωρίς πρόσθετα μέτρα. Η δυσκολία να ληφθούν αυτά τα μέτρα φάνηκε αυτή την εβδομάδα, όταν μετά από επτά εβδομάδες διαπραγματεύσεων, αυτό το σήριαλ τελείωσε με την κατάρρευση της κυβέρνησης και την προκήρυξη πρόωρων εκλογών. Οι Ευρωπαίοι αναγνωρίζουν ότι ο στόχος για ελλείμματα κάτω από το 3% το 2013 ίσως είναι ουτοπικός. Όμως, δεν θέλουν να δείξουν ότι τον εγκαταλείπουν, υπό το φόβο ότι μια τέτοια οπισθοχώρηση θα προκαλέσει ένα νέο γύρο αναταραχής στις αγορές.
Ότι και να γίνει στη Σύνοδο Κορυφής, ένα είναι σίγουρο: Πώς σε όλη την Ευρώπη, το πολιτικό κατεστημένο «χρεοκοπεί», μαζί με τη συνταγή της λιτότητας. Οι ψηφοφόροι βρίσκουν διέξοδο στα άκρα και σε περιθωριακά κόμματα, τα οποία δεν έχουν χρεωθεί τις μέχρι αποτυχίες της οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής. Όταν τα πράγματα πάνε άσχημα, η μελαγχολία ευνοεί τα πρόσωπα του χθες και τιμωρεί τα πρόσωπα του σήμερα. Ισως όμως αυτή η αίσθηση της μετριότητας να αντανακλά το αυξανόμενο ρήγμα ανάμεσα στην κοινωνία και τις ηγετικές τάξεις, που εκφράζεται με τη δυσφήμηση της πολιτικής. Η ιστορία διδάσκει ότι αυτός είναι ο πρώτος δείκτης της παρακμής και σηματοδοτεί το τέλος των διαδικασιών της ιστορικής κυριαρχίας.   Οι ελίτ δεν το βλέπουν, δεν θέλουν να το δουν ή είναι ανίκανες να πάρουν τα πράγματα στα χέρια τους; Αυτή η κρίση, για την Ευρώπη, δεν είναι μόνο οικονομική, είναι και πολιτική, πολιτιστική και ηθική. Και αυτή είναι η συζήτηση που πρέπει να ανοίξει ανάμεσα στην κακοφωνία των ηγετών και τη σιωπή των πολιτών, που κάθε τόσο διακόπτεται από ένα κύμα διαμαρτυρίας. Χωρίς τη συζήτηση αυτή, η δημοκρατία διατρέχει κίνδυνο: ή θα επιβληθεί ένα νέο οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο ή η Ευρώπη θα οδηγηθεί σε μια παρακμή που απειλεί να μειώσει τον ρόλο της στον κόσμο.